IABR-2020-

De energietransitie is een doel maar tegelijkertijd een middel. Want overal waar het doel is om tot een CO2-vrije leefomgeving te komen, kan de energietransitie tegelijk als hefboom worden ingezet om tot een in alle opzichten duurzame samenleving te komen: economisch, ecologisch en sociaal.


Energietransitie vereist gedragsverandering

© IABR, Ooze


Van petrocultuur naar post-fossiele cultuur
De energietransitie grijpt in op alle aspecten van ons leven: wonen, werken, mobiliteit, voedsel, comfort en cultuur. We gaan van een petro-cultuur naar een post-fossiele cultuur. Dit vraagt om een nieuw paradigma, om nieuw denken en anders doen. Want de transitie kan niet gerealiseerd worden met het denken en doen dat ons in de problemen heeft gebracht. Het vraagt om een nieuw verhaal over wie we zijn en wat we samen willen, wat we kunnen willen.
Steeds meer schrijvers, denkers, ontwerpers en wetenschappers werken aan dat nieuwe verhaal. Zij schetsen contouren van een nieuw paradigma, van een andere omgang met de natuur en de wereld, van een economie gebaseerd op andere, duurzamer waarden, waarin ook de natuur en de samenleving een plaats hebben, en van een energiesysteem dat er is voor en van de gemeenschap, en niet op kosten van. Kortom, een paradigma dat ons in staat stelt ons als het ware opnieuw te vestigen in het territorium, en in goede balans met de natuur: Down to Earth.

Hefboom
Kunnen we de energietransitie gebruiken als een hefboom om aan die alternatieve toekomst te werken? Kunnen we zo’n paradigma-verandering bijvoorbeeld voorstelbaar maken op wijkniveau, waar de gemeenschap een sterke rol kan spelen?
Wij denken van wel en weten waarom het moet: een stijgende temperatuur en zeespiegel, verlies van biodiversiteit en uitputting van grondstoffen, voedselschaarste, overstromingen en droogte, toenemende vluchtelingenstromen, steeds extremer weer - de lijst wordt langer en langer.
En we weten ook wat ons te doen staat: zo snel mogelijk naar duurzame energie van zon, wind en aarde, naar circulaire materiaalstromen, naar slimmere mobiliteit en naar meer plantaardig voedsel, naar eerlijker verdeling en meer inclusiviteit.

de wijk als batterij

© IABR, Ooze

Waar gaat het ons om?
De transitie naar duurzame productie van zonne- en windenergie is ook een transitie naar een ander energiebeheersysteem, van centraal naar decentraal, van extractief naar circulair, en daarmee mogelijk ook naar andere vormen van eigenaarschap. Vooral op het schaalniveau van de wijk, waar straks energie wordt opgewekt, opgeslagen en verhandeld, kan immers de vraag worden gesteld van wie de energie eigenlijk is. Wijkbewoners, zeker als ze zich verenigen, hoeven dan niet enkel meer consumenten te zijn maar kunnen ook producenten, distributeurs en ondernemers worden. De wijk als batterij: door het energiesysteem slim te koppelen aan de lokale economie wordt de energietransitie meteen een sociaal-maatschappelijke opgave. Kern is dan de vraag naar commoning, naar hoe gemeenschappelijk eigendom zo geborgd kan worden dat mensen niet alleen de energierekening krijgen maar ook actief mede-eigenaar kunnen worden en kunnen meeprofiteren van de transitie.
Om een dergelijke, meer sociaal-inclusieve transitie te realiseren en ruimtelijk te implementeren is een LEAP nodig, een gemeenschappelijk gedragen Lokaal Energie Actie Plan, waar het IABR–Atelier Rotterdam met als lead designer Eva Pfannes (Ooze Architects and Urbanists) samen met vele partners in en bewoners van Bospolder-Tussendijken aan werkt en dat in het najaar van 2020 op de biennale wordt gepresenteerd.

IABR in BoTu

How now?
Wat we nog niet voldoende weten is hoe het in de praktijk moet, hoe je van een actieplan naar actie gaat. How now?
Daarom zet de IABR in het voorjaar van 2021 in Bospolder-Tussendijken de Werkplaats BoTu op die als het ware het stokje van het Atelier Rotterdam overneemt. We gaan bouwen, van elkaar leren, met elkaar oefenen en experimenteren. We gaan aan het werk, met een integrale benadering. We gaan op zoek naar samenhang tussen de praktijk van opwek, opslag en distributie van nieuwe vormen van duurzame energie; de noodzaak om op lokaal niveau energie-eigenaarschap en nieuwe vormen van commons te ontwikkelen; en het op wijkniveau helpen realiseren van alle zeventien Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties.

Energietransitie als hefboom voor het helpen realiseren van de Sustainable Development Goals in Bospolder-Tussendijken